Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά/ Jõulud ja uusaasta

- Μου έχεις πει για πολλές εσθονικές παραδοσιακές γιορτές και τα έθιμα. Ξέρω ότι γιορτάζετε και Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά, αλλά μάλλον έχετε και εκεί κάποια δικά σας έθιμα που διαφέρουν από τις άλλες χώρες;

- Ναι, βεβαίως! Παλιά η σκοτεινότερη μέρα του χρόνου ήταν γεμάτη από μαγεία και οιωνούς. Θα σου   διηγηθώ όσα ξέρω για τα έθιμα των παλιών χρόνων.

 

Παλιά/ vanasti
Την παραμονή των Χριστουγέννων έφεραν στο σπίτι άχυρα ή σανό, από αυτά έκαναν διάφορα κοσμήματα, επίσης παίζανε ή και κοιμόντουσαν πάνω σε αυτά. Όμως δεν επιτρέπονταν να παίξουν την παραμονή ούτε το πρωί της πρώτης μέρας των Χριστουγέννων. Από τα άχυρα έκαναν χριστουγεννιάτικο στεφάνι η οποία κρεμάστηκε στο ταβάνι.

Το σπίτι τακτοποιόταν και καθαριζόταν ήδη για το βράδυ της γιορτής του Θωμά, η οποία γιορτάζεται στις 21. Δεκεμβρίου. Η νοικοκυρά ετοίμαζε από νωρίς λουκάνικα με χοιρινό αίμα. Τα άλλα παραδοσιακά φαγητά των Χριστουγέννων ήταν πατσάς, χοιρινό κρέας, ψητό ξινολάχανο, γογγύλι και φυσικά το χριστόψωμο. Ο νοικοκύρης έκανε μπύρα για τα Χριστούγεννα. Στα ζώα έδιναν βρώμη και ψωμί.

Την παραμονή των Χριστουγέννων πήγαιναν στην εκκλησία με το άλογο και το έλκηθρο. Το έλκηθρο είχε κουδουνάκια για να μην πλησιάσουν τα κακά πνεύματα.

Διότι πίστευαν πως τα πνεύματα των προγόνων βρίσκονταν στα σπίτια τους, δεν κάνανε φασαρία, το φαγητό ήταν όλη την νύχτα στο τραπέζι και τα κρεβάτια άδεια, το φως αναμμένο. Η ατμόσφαιρα ήταν μαγική και κατανυκτική, αλλά και χαρούμενη.

Την παραμονή και την ημέρα των Χριστουγέννων όλοι βρίσκονταν στο σπίτι γιατί κυκλοφορούσαν τα πνεύματα. Για επίσκεψη πήγαν από την δεύτερη ημέρα των Χριστουγέννων. Όλη την περίοδο των Χριστουγέννων (24.12 – 06.01) υπήρχε απαγόρευση των δουλειών, επιτρέπονταν μόνο οι αναγκαίες δραστηριότητες.

 

Τώρα/ nüüd

Τελευταία μιλάνε πολύ ότι γίνετε εμπορικοποίηση των Χριστουγέννων, όμως όλοι συνειδητοποιούν την βαθύτερη σημασία της γιορτής αυτής. Από την πρώτη Κυριακή του Δεκεμβρίου τα παιδιά βάζουν τις παντόφλες τους στα παράθυρα για να τους φέρουν οι νάνοι, αν, φυσικά, είναι καλά παιδιά, σοκολατάκια και καραμέλες. Τα παιδιά φτιάχνουν χριστουγεννιάτικα μπισκότα που λέγονται στα εσθονικά piparkookκαι γράφουν γράμματα στον Άι-Βασίλη τι δώρα θα επιθυμούσαν για τα Χριστούγεννα. Στο σπίτι στολίζουν Χριστουγεννιάτικο δέντρο, το έλατο. Την παραμονή των Χριστουγέννων πάνε στα κοιμητήρια και ανάβουν κεριά. Μερικοί άνθρωποι πάνε στην εκκλησία. Η παραμονή των Χριστουγέννων είναι μία οικογενειακή γιορτή, όλη η οικογένεια μαζεύεται στο σπίτι και τρώνε μαζί τα Χριστουγεννιάτικα φαγητά. Ο Άι-Βασίλης έρχεται στην Εσθονία την παραμονή των Χριστουγέννων και φέρνει δώρα στα παιδιά. Για να τα πάρουν, πρέπει να λένε ποιήματα ή να τραγουδήσουν στον Άι-Βασίλη. Καμιά φορά αφήνει ο Άι-Βασίλης τα δώρα κάτω από το έλατο ή πίσω από την πόρτα.

Τα παραδοσιακά Χριστουγεννιάτικα φαγητά είναι λουκάνικο αίματος, πατσάς, πατάτες βραστές ή φούρνου, ψητό ξινολάχανο με χοιρινό κρέας κτλ. Οπωσδήποτε είναι στο τραπέζι και τα χριστουγεννιάτικα μπισκότα, τα piparkook.

 

Πρωτοχρονιά/Uusaasta

Παραμονή της Πρωτοχρονιάς - 31. Δεκεμβρίου , Πρωτοχρονιά – 1. Ιανουαρίου

 

Παλιά/Vanasti

Η παραμονή της Πρωτοχρονιάς ήταν δια τον αιώνων μία βραδιά των οιωνών. Μία από τις γνωστότερες μαντείες ήταν η μαντεία με τον κασσίτερο. Έλιωναν τον κασσίτερο και έχυναν για τον καθένα στην οικογένεια τον κασσίτερο μέσα στο νερό για να δει τι θα του φέρει το νέο έτος. Προσπαθούσαν να μαντέψουν από τα σχήματα του κασσίτερου που σχηματίστηκαν όταν σκλήρωσε ο κασσίτερος και πήρε κάποια μορφή. Και σήμερα μπορεί κανείς να το κάνει γιατί στα μαγαζιά πωλούνται τα ειδικά σκεύη και τον κασσίτερο για αυτή την χρήση. Μετά τα μεσάνυχτα έβγαιναν έξω για να ακούσουν τους ήχους – και αυτό ήταν ένας οιωνός. Εάν ακούστηκαν οι καμπάνες τις εκκλησίας αυτό σήμαινε θάνατο. Εάν όμως άκουγες το γέλιο αυτό σήμαινε γάμο και το κλάμα του παιδιού σήμαινε γέννηση του παιδιού. Σε πολλά μέρη γυρνούσαν οι νεαροί άντρες μεταμφιεσμένοι σε τράγο οι οποίοι εύχονταν στις οικογένειες όλα τα καλά για το νέο έτος. Οι οικογένειες τους χάριζαν μπύρα, μάλλινες κάλτσες και γάντια. Το γιορτινό τραπέζι της Πρωτοχρονιάς έπρεπε να ήταν ακόμα πιο πλούσια από το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι. Η επιλογή των φαγητών ήταν περίπου ίδια.

 

Τώρα/Nüüd

Σήμερα το γιορτινό τραπέζι έχει πιο πολλές ποικιλίες των φαγητών, αλλά υπάρχει πάντοτε και κάτι παραδοσιακό, τουλάχιστον τα χριστουγεννιάτικα μπισκότα, τα piparkook.

Στις 31. Δεκεμβρίου η εσθονική τηλεόραση δείχνει πολλά ενδιαφέροντα προγράμματα και εκπομπές τις οποίες πολλοί άνθρωποι βλέπουν και μετά σχολιάζουν. Πέντε λεπτά πριν τα μεσάνυχτα αρχίζει η ομιλία του πρόεδρου της Εσθονίας, την οποία μπορεί κανείς να δει από την τηλεόραση ή να ακούσει από το ραδιόφωνο. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς διοργανώνονται πολλά πάρτι, χορευτικές βραδιές και συναυλίες. Τα μεσάνυχτα οι άνθρωποι μαζεύονται στις πλατείες των πόλεων για να δουν τα πρωτοχρονιάτικα πυροτεχνήματα. Μετά οι νέοι θα πάνε στα νυχτερινά κέντρα ή στα μπαρ ενώ οι μεγάλοι θα γυρίσουν στα σπίτια τους, όπου θα συνεχίσουν να γευματίζουν στο άφθονο γιορτινό τραπέζι τους.

 

Λεξιλόγιο / sõnavara

Οιωνός, ο - enne, ettekuulutus

Άχυρο, το - õled

Σανός, ο - hein

Κόσμημα - ehe, kaunistus

Τακτοποιώ - korda seadma, koristama

Νοικοκυρά, η - perenaine

Πατσάς, ο - sült

Χοιρινό κρέας, το - sealiha

Ξινολάχανο, το - hapukapsas

Γογγύλι, το - kaalikas

Χριστόψωμο, το - jõululeib

Νοικοκύρης, ο - peremees

Βρώμη, η - kaer

Διότι - kuna, sest, seetõttu, seepärast

Πρόγονος, ο - esivanem

Αναμμένος, -η, -ο - süüdatud, põlev

Κατανυκτικός, -ή, -ό - härras

Χαρούμενος, -η, -ο - rõõmus

Κυκλοφορώ - ringi liikuma

Απαγόρευση, η - keeld

Επιτρέπεται - lubatakse, on lubatud

Αναγκαίες δραστηριότητες, οι - hädavajalikud tegevused

Εμπορικοποίηση, η - kommertslikuks muutmine

Συνειδητοποιώ - teadvustama

Βαθύτερος, -η, -ο - sügavam

Νάνος, ο - päkapikk

Επιθυμώ - soovima, ihaldama

Στολίζω - ehtima

Έλατο, το - kuusk

Κοιμητήριο, το - kalmistu

Κερί, το - küünal

Εκκλησία, η - kirik

Άι-Βασίλης, ο - jõuluvana

Λουκάνικο αίματος, το - verivorst

Πατσάς, ο - sült

Μαντείο, το - ennustus

Κασσίτερος, ο - tina

Χύνω - valama

Μαντεύω - ära arvama, mõistatama

Σχήμα, το - kuju, vorm, skeem

Σχηματίζω - moodustama, kujutama

Σκληρώνω - kõvastuma, kõvaks muutuma

Μορφή, η - kuju, vorm

Σκεύος, το - nõu, anum

Ήχος, ο - heli, hääl

Θάνατος, ο - surm

Γέλιο, το - naer

Γάμος, ο - pulm

Κλάμα, το - nutt

Τράγος, ο - sokk (loom)

Διοργανώνω - korraldama, organiseerima

Πυροτέχνημα, το - ilutulestik

Νυχτερινό κέντρο, το - ööklubi

 

Harjutus 1

Harjutus 2

Harjutus 3